Espoir timide

Chère âme, si l'on voit que vous plaignez tout bas
Le chagrin du poète exilé qui vous aime,
On raillera ma peine, et l'on vous dira même
Que l'amour fait souffrir, mais que l'on n'en meurt pas.

Ainsi qu'un mutilé qui survit aux combats,
L'amant désespéré qui s'en va, morne et blême,
Loin des hommes qu'il fuit et de Dieu qu'il blasphème,
N'aimerait-il pas mieux le calme du trépas ?

Chère enfant, qu'avant tout vos volontés soient faites !
Mais, comme on trouve un nid rempli d'oeufs de fauvettes,
Vous avez ramassé mon coeur sur le chemin.

Si de l'anéantir vous aviez le caprice,
Vous n'auriez qu'à fermer brusquement votre main,
- Mais vous ne voudrez pas, j'en suis sûr, qu'il périsse !

François Coppée (1842-1908)

Hy vọng rụt rè

Tâm hồn thân thương, nếu người ta thấy anh thầm thương xót
Nỗi buồn của nhà thơ bị lưu đày thương yêu anh
Người ta sẽ chế nhạo nỗi phiền muộn của em, và thậm chí còn sẽ nói
Rằng tình yêu khiến ta đau, nhưng không ai chết vì yêu.

Như một người què cụt sống sót sau cuộc chiến
Người tình tuyệt vọng bỏ đi, buồn bã và nhợt nhạt
Xa những con người hắn chạy trốn và Thượng đế hắn báng bổ
Liệu hắn không thích hơn sự yên tĩnh của cái chết ư ?

Đứa trẻ thân yêu, cầu cho trước hết ý nguyện của anh được thực hiện !
Nhưng, như là người ta bỗng thấy một tổ đầy trứng chim chích,
Anh đă lượm được trái tim em trên đường.

Nếu anh hứng lên muốn tiêu diệt nó luôn
Anh chỉ cần đột ngột đóng chặt bàn tay lại,
Nhưng anh không muốn, em chắc thế, là nó chết !

Nguyễn Thị Loan & việc tập luyện (10)

Tiếp tục việc luyện tập thứ hai nhé :

Loan phải tập bơi và mời một ông hay bà huấn luyện viên bơi lội luyện riêng cho Loan, cũng không đắt tiền lắm đâu. Mỗi tuần 3 lần, mỗi lần 45 phút hoặc hơn nhưng hình như ở VN mỗi suất bơi chỉ được 45 phút thôi thì phải. Khi nào bơi giỏi và đúng rồi thì tự bơi lấy không cần huấn luyện viên nữa.

Bơi lội, đặc biệt là động tác đạp chân sải hoặc là bơi ngửa, sẽ khiến cho cặp giò rất đẹp, và cả phần phía trên của cặp giò nữa! Loan có nghe nói là có nhiều chàng trai chỉ vì một đôi chân đẹp mà cưới luôn cả cô gái không ? Các người đẹp VN hầu hết đều có cặp chân trông nặng nề (chỉ có Loan khi trình diễn áo tắm hồi 2010 là có dáng đi rất nhanh nhẹn, nhẹ nhàng, nhưng hồi ấy chắc Loan mới nghỉ bóng chuyền nên còn thể thao, bây giờ phải có một môn khác thay thế, và bơi là một môn thể thao hoàn hảo).

Hồi xưa Vũ Hoàng Điệp đoạt giải một cuộc thi hoa hậu nhỏ, mọi người cứ dài mồm ra chê bai cô ấy, trong khi lẽ ra phải lắng nghe ý kiến của cô ấy mới phải. Điệp nói rằng ngay khi được cử đi thi, Điệp đã luyên tập bơi lội liên tục trong nhiều tháng. Và nếu Loan xem lại hình ảnh của cô ấy hồi đoạt giải, Loan sẽ thấy là cô ấy có một thân hình gần như hoàn hảo, hơi mảnh mai quá một chút thôi, với vòng eo và cặp giò tuyệt đẹp. Đường nét trên khuôn mặt Điệp có thể không vừa lòng một số người VN, nhưng rất hài hòa, tươi tắn, ngọt ngào.

Tất nhiên nếu quạt tay sải nhiều quá thì vai và cánh tay sẽ khá vạm vỡ (các bà cứng tuổi nói cũng đúng, hừm!). Để giải quyết vấn đề, Loan hãy mua một cái phao bơi luyện tập (hồi về VN mình tả mãi, tả mãi, thì người bán hàng nói "à, đó là cái phao tam giác"). Khi nào mỏi, Loan bám vào nó, đập chân sải thôi. Cái phao ấy chỉ vừa đủ để hơi nâng mình lên, nên phải khua chân liên tục thì mới nổi được. Suốt buổi Loan phải liên tục nổi trên mặt nước, chứ đừng có chống chân xuống đáy hồ hay bám vào thành bể bơi nhé, cái đó gọi là đi dầm nước chứ không phải là đi bơi.

Người đẹp với đôi chân như Lý Nhã Kỳ thì mới phải dùng hàng hiệu tiền tỉ để che thân, chứ mình mà đi tắm biển về, không còn một xu dính túi, chỉ cần mặc một cái váy rách, thì chỉ có vĩ nhân chê thôi, chứ còn người thường như là các anh soát vé, cảnh sát, giáo sư tin học hay bác sĩ, cũng khối chàng thương xót!!
Chúc Loan luyện tập tốt, nếu có thể cũng nên đi nghỉ hè tắm biển, sau đó sẽ yêu đời tới vài tháng đấy!
Bises.

Nghỉ hè

Tôi hy vọng là các bác thích bài luận về khoa học và nghệ thuật của Rousseau, tuy nhiên khi viết bài ấy ông ấy cũng khoảng gần tuổi tôi thôi, cho nên các bác đừng tin đấy là chân lý nhé !

Tôi sắp đưa bọn trẻ con đi nghỉ hè tắm biển một tháng ở nơi mà "không có nơi nào trên trái đất này bầu trời xanh hơn thế". Trong lúc bập bềnh trên sóng, tôi sẽ nghĩ đến các bác đang làm việc căng thẳng cực nhọc, và suy nghĩ để viết một bài nghị luận phân tích tác phẩm này của Rousseau (phải rèn sắt khi nó còn đang nóng), hầu phục vụ các bác khi tôi đi nghỉ về, để mong các bác đừng quên tôi.

Tôi thấy là hàng ngày có khoảng gần 20 bác vào thăm đều đặn, thì biết là các bác cũng có lòng yêu cái blog của tôi (chỉ trừ có một hôm đột nhiên có cả trăm bác từ VN xông vào cứ như là blog có cướp, rồi hôm sau các bác ấy bỏ đi mất, thì tôi biết là các bác ấy yêu ai đấy chứ không phải yêu tôi!) Rồi tôi lại thấy các bác giữ bí mật cho tôi, thì tôi đoán rằng các bác cũng đều là những bậc cao nhân cả. Xin cảm ơn các bác.

Tôi cũng có nhiều ý tưởng để viết một cái thư mở về giáo dục, nhưng tôi đợi xem có bác nào bật đèn xanh, hứa bảo vệ tôi không. Chứ có vấn đề gì, đặt chân xuống sân bay, các bác công an đón tôi đưa ngay đến chỗ bác CHHV, bác ấy đang bị cấm không cho gặp vợ (dã man thật, thảo nào mà bác ấy chẳng bị hoang tưởng, nhịn ăn, dù gì bác ấy cũng là TS luật ở Sorbonne, hành hạ cho bác ấy bệnh tật, chết mất, thì tôi đố các bác biết là ai có lợi ?), lỡ bác ấy lại phải lòng tôi, rồi đến khi bác ấy ra tù, gặp lại vợ và bồ bác ấy, lại yêu nhau như xưa, thì tôi chết !!

Tôi cũng sẽ cố viết thêm một bài nữa cho em Loan, để trong lúc tôi vắng mặt, em ấy vẫn chăm chỉ luyện tập, trau giồi.

Tôi xin lần lượt ôm hôn các bác 4 lần, theo kiểu các cô bạn thân Parisiennes của tôi (bình thường thì là 2 thôi), bắt đầu từ bác lớn tuổi nhất theo đúng phép tắc của Việt Nam, và kết thúc với em Kiều.

Bonnes vacances và hẹn gặp lại các bác.

Luận về khoa học và nghệ thuật - JJR (27 và hết)

Ông hoàng của tài hùng biện là lãnh sự thành Rome, và người vĩ đại nhất, có lẽ thế, trong số các triết gia, là quan chưởng ấn nước Anh. Liệu ta có tin rằng nếu một người đã chỉ chiếm được một ghế giảng trong trường đại học nào đấy, và người kia chỉ nhận được một khoản trợ cấp ít ỏi của Viện Hàn lâm; liệu người ta có tin, tôi nhắc lại, rằng tác phẩm của họ sẽ không được cảm nhận trong tình trạng của chúng ? Vậy thì cầu mong các vị vua đừng bận lòng chấp nhận trong những hội đồng của mình những người có năng lực nhất để cố vấn họ; cầu cho họ từ bỏ cái định kiến cũ kỹ được phát minh bởi lòng kiêu ngạo của những bậc Cao cả, rằng là nghệ thuật dẫn dắt dân chúng thì khó hơn là nghệ thuật chiếu sáng họ : như thể là sẽ dễ khiến cho những con người làm tốt theo ý thích của họ hơn là bắt buộc họ làm điều đó bằng sức mạnh.

Cầu cho những nhà thông thái hàng đầu tìm được nơi nương náu vinh dự trong những triều đình. Cầu cho họ đạt được ở đó phần thưởng duy nhất xứng đáng với họ; đó là đóng góp bởi chữ tín của họ cho hạnh phúc của những dân tộc mà họ giảng dạy cho những người ấy sự khôn ngoan. Chỉ khi đó ta sẽ thấy điều mà đức hạnh, khoa học và quyền lực được làm cho sinh động bởi một sự tranh đua cao quý, và hòa hợp với nhau cùng làm việc vì hạnh phúc của loài người. Nhưng chừng nào mà uy quyền sẽ đứng một mình một bên; những ánh sáng và sự khôn ngoan đứng một mình ở bên khác, thì những nhà thông thái sẽ hiếm khi nghĩ ra được điều gì vĩ đại, và những ông hoàng sẽ còn hiếm khi làm được những điều đẹp đẽ hơn, và dân chúng sẽ tiếp tục thấp hèn, hư hỏng và bất hạnh.

Còn chúng ta, những người tầm thường, mà trời đã chẳng hề chia cho những tài năng lớn lao và số phận cũng không dành cho biết bao vinh quang, chúng ta hãy ở lại trong bóng tối. Đừng chạy theo một danh tiếng nó sẽ thoát khỏi chúng ta, và trong tình trạng hiện tại của sự vật, nó sẽ không bao giờ trả lại cho chúng ta những gì nó đã khiến chúng ta trả giá, khi mà chúng ta có lẽ sẽ có được tất cả những danh hiệu để đạt được nó. Tìm kiếm hạnh phúc của chúng ta trong ý kiến của người khác để làm gì nếu như chúng ta có thể tìm thấy nó nơi chính chúng ta ? Hãy để cho những người khác sự chăm chút dạy dỗ dân chúng về những bổn phận của họ, và hãy tự hạn chế mình vào việc làm đầy những bổn phận của mình, chúng ta không cần biết nhiều hơn thế.

Hỡi đức hạnh ! Khoa học cao cả của những tâm hồn đơn giản, vậy là phải cần bấy nhiêu cực nhọc và máy móc để nhận ra ngươi ư ? Những nguyên tắc của ngươi đã không được ghi khắc trong tất cả những trái tim, và không đủ để học những luật lệ của ngươi khi tự trở về trong chính mình và lắng nghe tiếng nói của lương tâm mình trong sự im lặng của những đam mê ? Đó là triết học thực sự, chúng ta hãy biết bằng lòng với nó; và không ghen ghét vinh quang của những con người nổi tiếng mà họ trở nên bất tử trong nền cộng hòa của chữ nghĩa, chúng ta hãy cố gắng đặt giữa họ và chúng ta sự phân biệt vinh quang này mà người ta nhận thấy giữa hai dân tộc lớn; rằng một bên biết nói hay, và bên kia, biết làm tốt.

(Hết)

---------------------------------------------------
 

Le prince de l'éloquence fut consul de Rome, et le plus grand, peut-être, des philosophes, chancelier d'Angleterre. Croit-on que si l'un n'eût occupé qu'une chaire dans quelque université, et que l'autre n'eût obtenu qu'une modique pension d'Académie; croit-on, dis-je, que leurs ouvrages ne se sentiraient pas de leur état? Que les rois ne dédaignent donc pas d'admettre dans leurs conseils les gens les plus capables de les bien conseiller: qu'ils renoncent à ce vieux préjugé inventé par l'orgueil des Grands, que l'art de conduire les peuples est plus difficile que celui de les éclairer: comme s'il était plus aisé d'engager les hommes à bien faire de leur bon gré que de les y contraindre par la force. Que les savants du premier ordre trouvent dans leur cours d'honorables asiles. Qu'ils y obtiennent la seule récompense digne d'eux; celle de contribuer par leur crédit au bonheur des peuples à qui ils auront enseigné la sagesse. C'est alors seulement qu'on verra ce que peuvent la vertu, la science et l'autorité animées d'une noble émulation et travaillant de concert à la félicité du genre humain. Mais tant que la puissance sera seule d'un côté; les lumières et la sagesse seules d'un autre, les savants penseront rarement de grandes choses, les princes en feront plus rarement de belles, et les peuples continueront d'être vils, corrompus et malheureux.

Pour nous, hommes vulgaires, à qui le ciel n'a point départi de si grands talents et qu'il ne destine pas à tant de gloire, restons dans notre obscurité. Ne courons point après une réputation qui nous échapperait, et qui, dans l'état présent des choses ne nous rendrait jamais ce qu'elle nous aurait coûté, quand nous aurions tous les titres pour l'obtenir. A quoi bon chercher notre bonheur dans l'opinion d'autrui si nous pouvons le trouver en nous-mêmes? Laissons à d'autres le soin d'instruire les peuples de leurs devoirs, et bornons-nous à bien remplir les nôtres, nous n'avons pas besoin d'en savoir davantage.

O vertu! Science sublime des âmes simples, faut-il donc tant de peines et d'appareil pour te connaître? Tes principes ne sont-ils pas gravés dans tous les coeurs, et ne suffit-il pas pour apprendre tes lois de rentrer en soi-même et d'écouter la voix de sa conscience dans le silence des passions? Voilà la véritable philosophie, sachons nous en contenter; et sans envier la gloire de ces hommes célèbres qui s'immortalisent dans la république des lettres, tâchons de mettre entre eux et nous cette distinction glorieuse qu'on remarquait jadis entre deux grands peuples; que l'un savait bien dire, et l'autre, bien faire.

Luận về khoa học và nghệ thuật - JJR (26)

Nhưng nếu tiến bộ của khoa học và nghệ thuật đã không thêm được gì vào mặc khải của chúng ta; nếu nó đã làm hư hỏng tập quán, và nếu sự hư hỏng của tập quán đã phạm đến sự tinh khiết của thị hiếu, thì chúng ta sẽ nghĩ gì về đám đông những tác giả sơ khai này mà họ đã lánh xa khỏi ngôi đền của những Nàng Thơ những khó khăn để tránh bị tiếp cận, mà tự nhiên đã trải ra nơi đó như là một thử thách về sức lực cho những người ham muốn được biết ? Chúng ta sẽ nghĩ gì về những người chồng chất những tác phẩm mà họ đã tọc mạch phá vỡ cánh cửa của các khoa học và đưa vào thánh địa của chúng một đám ô hợp không xứng đáng lại gần; trong khi mà đáng mong ước là tất cả những kẻ không thể tiến xa hơn trong nghề nghiệp văn chương, đã nên bị chặn lại ngay ở lối vào, và ném mình vào những nghệ thuật khác có lợi hơn cho xã hội. Kẻ này mà suốt cả đời sẽ là một kẻ gieo vần tồi, một nhà hình học thứ cấp, có lẽ sẽ trở thành một người chế tạo vải tốt. Đã chẳng hề cần đến thầy cho những người mà tự nhiên đã dành họ làm môn đệ. Những Verulam, những Descartes và những Newton, những người thầy của loài người này chính họ đã chẳng hề có thầy, và những người hướng dẫn nào đã có thể dẫn họ đến tận nơi mà thiên tài rộng lớn của họ đã mang họ đi ? Những người thầy tầm thường đã chỉ có thể thu hẹp lại sự hiểu biết của họ bằng cách siết họ lại trong năng lực hạn hẹp của mình. Chính bởi những trở ngại đầu tiên mà họ đã học cách nỗ lực, mà họ đã luyện tập để băng qua khoảng cách mênh mông mà họ đã vượt qua. Nếu phải cho phép vài con người giao phó mình cho nghiên cứu khoa học và nghệ thuật, thì đó chỉ là dành cho những người cảm thấy có đủ sức mạnh để bước đi một mình trên dấu vết của chúng, và vượt lên trước chúng. Chính là thuộc về số nhỏ những người này việc xây lên những tượng đài vinh quang của trí tuệ con người. Nhưng nếu ta muốn rằng không có điều gì vượt cao hơn thiên tài của họ, thì cần phải là không có gì vượt cao hơn hy vọng của họ. Đó là sự động viên duy nhất mà họ cần. Tâm hồn tỷ lệ thuận một cách vô cảm với những đối tượng chiếm giữ nó, và chính là những dịp may lớn sẽ tạo ra những vĩ nhân.

--------------------------------------------------------

Mais si le progrès des sciences et des arts n'a rien ajouté à notre véritable félicité; s'il a corrompu nos moeurs, et si la corruption des moeurs a porté atteinte à la pureté du goût, que penserons-nous de cette foule d'auteurs élémentaires qui ont écarté du temple des Muses les difficultés qui défendaient son abord, et que la nature y avait répandues comme une épreuve des forces de ceux qui seraient tentés de savoir? Que penserons-nous de ces compilateurs d'ouvrages qui ont indiscrètement brisé la porte des sciences et introduit dans leur sanctuaire une populace indigne d'en approcher; tandis qu'il serait à souhaiter que tous ceux qui ne pouvaient avancer loin dans la carrière des lettres, eussent été rebutés dès l'entrée, et se fussent jetés dans arts utiles à la société. Tel qui sera toute sa vie un mauvais versificateur, un géomètre subalterne, serait peut-être devenu un grand fabricateur d'étoffes. Il n'a point fallu de maîtres à ceux que la nature destinait à faire des disciples. Les Vérulam, les Descartes et les Newton, ces précepteurs du genre humain n'en ont point eu eux-mêmes, et quels guides les eussent conduits jusqu'où leur vaste génie les a portés? Des maîtres ordinaires n'auraient pu rétrécir leur entendement en le resserrant dans l'étroite capacité du leur. C'est par les premiers obstacles qu'ils ont appris à faire des efforts, et qu'ils se sont exercés à franchir l'espace immense qu'ils ont parcouru. S'il faut permettre à quelques hommes de se livrer à l'étude des sciences et des arts, ce n'est qu'à ceux qui se sentiront la force de marcher seuls sur leurs traces, et de les devancer. C'est à ce petit nombre qu'ils appartient d'élever des monuments à la gloire de l'esprit humain. Mais si l'on veut que rien ne soit au-dessus de leur génie, il faut que rien ne soit au-dessus de leurs espérances. Voilà l'unique encouragement dont ils ont besoin. L'âme se proportionne insensiblement aux objets qui l'occupent, et ce sont les grandes occasions qui font les grands hommes.

Anh ở đầu sông em cuối sông (Hoài Vũ - Phan Huỳnh Điểu)

http://www.youtube.com/watch?v=msHKYjC0cKg


Anh ở đầu sông em cuối sông,
Uống chung dòng nước Vàm Cỏ Đông
Thương nhau đã chín ba mùa lúa
Chưa ngày gặp lại nhớ mênh mông
Ôi bát ngát chân trời miền Hạ
Tím tình yêu tím cả nhớ mong
Gió, gió nhớ thương ai mà lay bờ lá
Để bìm bịp kêu con nước lớn ròng
Đất quê ta xanh xanh triền lá
Giặc nhảy vào lá hoá rừng chông
Nước quê ta dập dềnh tôm cá
Giặc lội vào nước dựng thành đồng

Anh ở đầu sông em cuối sông,
Uống chung dòng nước Vàm Cỏ Đông
Thương nhau ta hẹn trong mùa tới
Em đón anh về thỏa chờ mong
Em đón anh về thỏa chờ mong

Bình luận : đây là bài tình ca hay nhất của VN !! Không biết ca sĩ là ai ạ ?

Luận về khoa học và nghệ thuật - JJR (25)

Vậy đó là những con người tuyệt vời mà sự trọng vọng của những người cùng thời của họ đã được ban phát hào phóng trong khi họ còn sống, và được dành cho sự bất tử sau khi quá cố! Đó là những châm ngôn khôn ngoan mà chúng ta nhận được từ họ và chúng ta truyền từ thời đại này sang thời đại khác cho con cháu của chúng ta. Lương giáo, được giao phó cho tất cả những lầm lạc của lý trí con người, đã để lại được cho hậu thế điều gì khiến người ta có thể so sánh với những tượng đài đáng xấu hổ mà in ấn đã chuẩn bị cho nó, dưới triều đại của Kinh Phúc âm ? Những bài viết bất kính của những Leucippe và những Diagoras đã chết đi cùng với họ. Người ta đã còn chưa sáng chế ra nghệ thuật làm cho bất diệt những sự ngông cuồng của trí tuệ con người. Nhưng, nhờ có những kiểu chữ in ấn (ghi chú 10) và việc sử dụng mà chúng ta làm với chúng, những mơ mộng nguy hiểm của những Hobbes và những Spinoza sẽ còn lại mãi. Tới luôn nào, những bài viết nổi tiếng mà sự bất tri và sự chất phác của cha ông chúng ta đã không hề có khả năng; hãy đồng hành tới con cháu chúng ta những tác phẩm còn nguy hiểm hơn này mà từ đó tỏa mùi sự hư hỏng của những tập quán của thế kỷ của chúng ta, và hãy cùng nhau mang đến cho những thế kỷ tới một câu chuyện trung thành về sự tiến bộ và những lợi ích của khoa học và nghệ thuật của chúng ta. Nếu họ đọc các ngài, các ngài sẽ không để cho họ một sự bối rối nào trên câu hỏi mà chúng ta khuấy động lên ngày hôm nay : và trừ phi là họ còn điên rồ hơn chúng ta, họ sẽ giơ hai tay lên trời và sẽ nói trong sự cay đắng của trái tim : "Thiên Chúa toàn năng, người giữ trong tay những trí óc, hãy giải thoát chúng con khỏi những ánh sáng và những nghệ thuật chết người của cha ông chúng con, và hãy trả lại cho chúng con sự bất tri, sự ngây thơ và sự nghèo khổ, những của cải duy nhất có thể làm nên hạnh phúc của chúng con và là quý giá trước người."

(Chi chú 10) : Cứ xem những sự lộn xộn gớm ghiếc mà in ấn đã gây ra ở Châu Âu, cứ phán xét tương lai mà điều tai hại đó đã làm từ ngày này sang ngày kia, ta có thể dễ dàng dự đoán rằng các vị vua sẽ không chậm trễ tự cho bấy nhiêu công sức để đuổi cái nghệ thuật kinh khủng này ra khỏi nhà nước của họ cũng như họ đã làm để đưa nó vào. Quốc vương Achmet, từng nhượng bộ những yêu sách của một vài vị được coi là người có thị hiếu, đã đồng ý thành lập một xưởng in ở Constantinople. Nhưng vừa khi mà máy in đang được tiến hành thì người ta bị cưỡng bức phải phá hủy nó và ném những dụng cụ xuống một cái giếng. Người ta nói rằng người kế vị đấng tiên tri Omar, được hỏi ý về điều cần phải làm với thư viện Alexandrie, đã trả lời với những từ này : Nếu những cuốn sách của thư viện này chứa đựng những điều trái ngược lại kinh Coran, thì chúng là xấu xa và phải đốt chúng. Nếu chúng chỉ chứa đựng những học thuyết của kinh Coran, thì cũng đốt chúng luôn : chúng là thừa. Các nhà thông thái của chúng ta đã trích dẫn lập luận này như là tối cao của phi lý. Tuy nhiên, hãy giả thiết Grégoire Đại đức ở vào vị trí của Omar và Kinh Phúc âm vào vị trí của Kinh Coran, thì thư viện sẽ vẫn còn bị đốt lần nữa, và đó có lẽ sẽ là tình tiết đẹp nhất trong cuộc đời vị Giáo hoàng lừng lẫy này.

------------------------------------------------- 

 

Voilà donc les hommes merveilleux à qui l'estime de leurs contemporains a été prodiguée pendant leur vie, et l'immortalité réservée après leur trépas! Voilà les sages maximes que nous avons reçues d'eux et que nous transmettrons d'âge en âge à nos descendants. Le paganisme, livré à tous les égarements de la raison humaine, a-t-il laissé à la postérité rien qu'on puisse comparer aux monuments honteux que lui a préparés l'imprimerie, sous le règne de l'Evangile? Les écrits impies des Leucippe et des Diagoras sont péris avec eux. On n'avait point encore inventé l'art d'éterniser les extravagances de l'esprit humain. Mais, grâce aux caractères typographiques (note 10) et à l'usage que nous en faisons, les dangereuses rêveries des Hobbes et des Spinoza resteront à jamais. Allez, écrits célèbres dont l'ignorance et la rusticité de nos pères n'auraient point été capables; accompagnez chez nos descendants ces ouvrages plus dangereux encore d'où s'exhale la corruption des moeurs de notre siècle, et portez ensemble aux siècles à venir une histoire fidèle du progrès et des avantages de nos sciences et de nos arts. S'ils vous lisent, vous ne leur laisserez aucune perplexité sur la question que nous agitons aujourd'hui: et à moins qu'ils ne soient plus insensés que nous, ils lèveront leurs mains au ciel, et diront dans l'amertume de leur coeur: "Dieu tout-puissant, toi qui tiens dans tes mains les esprits, délivre-nous des lumières et des funestes arts de nos pères, et rends-nous l'ignorance, l'innocence et la pauvreté, les seuls biens qui puissent faire notre bonheur et qui soient précieux devant toi."

(Note 10) A considérer les désordres affreux que l'imprimerie a déjà causés en Europe, à juger de l'avenir par le progrès que le mal fait d'un jour à l'autre, on peut prévoir aisément que les souverains ne tarderont pas à se donner autant de soins pour bannir cet art terrible de leurs Etats qu'ils en ont pris pour l'y introduire. Le sultan Achmet, cédant aux importunités de quelques prétendus gens de goût, avait consenti d'établir une imprimerie à Constantinople. Mais à peine la presse fut-elle en train qu'on fut contraint de la détruire et d'en jeter les instruments dans un puits. On dit que le calife Omar, consulté sur ce qu'il fallait faire de la bibliothèque d'Alexandrie, répondit en ces termes: Si les livres de cette bibliothèque contiennent des choses opposées à l'Alcoran, ils sont mauvais et il faut les brûler. S'ils ne contiennent que la doctrine de l'Alcoran, brûlez-les encore: ils sont superflus. Nos savants ont cité ce raisonnement comme le comble de l'absurdité. Cependant, supposez Grégoire le Grand à la place d'Omar et l'Evangile à la place de l'Alcoran, la bibliothèque aurait encore été brûlée, et ce serait peut-être le plus beau trait de la vie de cet illustre pontife.