Aimer

http://www.youtube.com/watch?v=Ma5aGBUgegg

Yêu là điều đẹp nhất
Là bay lên thật cao
Chạm tới những cánh chim
Yêu là điều đẹp nhất

Yêu là cướp đi thời gian
Yêu là đang sống
Là đang cháy trong lòng núi lửa
Yêu là điều cao thượng nhất

Yêu là mạnh hơn tất cả
Trao tặng điều thiện nhất ở trong ta
Yêu và cảm nhận trái tim mình
Yêu để bớt đi sợ hãi

Yêu là điều đẹp nhất
Là bay lên thật cao
Chạm tới những cánh chim
Yêu là điều đẹp nhất

Yêu là đốt cháy bao đêm
Là trả giá và cho cuộc đời ý nghĩa
Yêu là đốt cháy những đêm dài

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (6)

Khi tước bỏ khỏi sinh vật này, vốn được cấu thành như vậy, tất cả những quà tặng siêu nhiên mà nó có thể đã nhận được, tất cả những năng lực nhân tạo mà nó đã có thể tạo lập được chỉ bởi những tiến trình dài; bằng cách xem xét nó, nói tóm lại, như là nó hẳn đã bước ra từ bàn tay của tự nhiên, thì tôi thấy một sinh vật kém khỏe hơn một số loài, kém lanh lẹ hơn một số loài khác, nhưng, xét về tổng thể, nó được tổ chức một cách có lợi thế hơn tất cả các loài. Tôi nhìn thấy nó no nê dưới một gốc sồi, giải khát nơi dòng suối đầu tiên, tìm thấy chiếc giường của mình dưới gốc cùng cái cây đã cho nó bữa ăn, và thế là những nhu cầu của nó được thỏa mãn.


Đất đai được bỏ mặc cho màu mỡ tự nhiên (ghi chú 4), và được bao phủ bởi rừng bao la mà rìu chưa bao giờ chặt xén, cứ mỗi bước chân lại tặng cho động vật của mọi giống loài những kho dự trữ và những nơi ẩn náu. Con người, rải rác giữa loài vật, quan sát chúng, bắt chước hoạt động của chúng, và nâng mình lên như vậy cho đến bản năng của loài vật, với lợi thế này mà mỗi loài chỉ có của riêng mình, mà con người có lẽ là không hề có cái nào, chiếm đoạt được tất cả những bản năng ấy, cũng như tự nuôi dưỡng bằng phần lớn các loại thực phẩm đa dạng (ghi chú 5) mà các loài vật khác chia sẻ với nhau, và do đó tìm thấy sinh kế cho mình dễ dàng hơn mà không loài nào khác trong số chúng có thể làm được.
 -------------------------------------------

En dépouillant cet être, ainsi constitué, de tous les dons surnaturels qu'il a pu recevoir, et de toutes les facultés artificielles qu'il n'a pu acquérir que par de longs progrès; en le considérant, en un mot, tel qu'il a dû sortir des mains de la nature, je vois un animal moins fort que les uns, moins agile que les autres, mais, à tout prendre, organisé le plus avantageusement de tous. Je le vois se rassasiant sous un chêne, se désaltérant au premier ruisseau, trouvant son lit au pied du même arbre qui lui a fourni son repas, et voilà ses besoins satisfaits.
La terre abandonnée à sa fertilité naturelle (note 4), et couverte de forêts immenses que la cognée ne mutila jamais, offre à chaque pas des magasins et des retraites aux animaux de toute espèce. Les hommes dispersés parmi eux observent, imitent leur industrie, et s'élèvent ainsi jusqu'à l'instinct des bêtes, avec cet avantage que chaque espèce n'a que le sien propre, et que l'homme n'en ayant peut-être aucun qui lui appartienne, se les approprie tous, se nourrit également de la plupart des aliments divers (note 5) que les autres animaux se partagent, et trouve par conséquent sa subsistance plus aisément que ne peut faire aucun d'eux.

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (5)

Phần thứ nhất


Dù cho điều đó thật là quan trọng, để mà đánh giá cho đúng trạng thái tự nhiên của con người, cái việc xem xét con người ngay từ khởi thủy của nó, và khảo sát nó, để có thể nói như vậy, từ trong phôi thai đầu tiên của giống loài, thì tôi cũng sẽ không theo đuổi việc tổ chức loài người theo những phát triển liên tiếp của nó. Tôi sẽ không dừng lại ở việc tìm kiếm trong hệ thống động vật xem cái gì đã có thể là nó vào lúc khởi đầu, để cuối cùng trở thành cái đang là nó; tôi sẽ không kiểm tra xem có phải là, như Aristote từng nghĩ, những chiếc móng dài của nó lúc đầu đã là những chiếc vuốt cong khoằm; nó không hề rậm lông như gấu, hay là, liệu do nó đi bằng bốn chân (ghi chú 3), ánh mắt của nó hướng xuống đất, và bị giới hạn bởi một tầm chân trời có vài bước chân, đã không hề khắc dấu cả tính tình, cũng như là sự giới hạn của những ý tưởng của nó. Tôi sẽ chỉ có thể hình thành về chủ đề này những phỏng đoán mơ hồ, và gần như là tưởng tượng. Giải phẫu học so sánh vẫn còn đạt được quá ít tiến bộ, và những quan sát của các nhà tự nhiên học vẫn còn quá kém chắc chắn, để ta có thể thiết lập trên những cơ sở như vậy nền tảng cho một lập luận vững chắc; bởi thế, không viện dẫn đến những kiến thức siêu nhiên mà chúng ta có về luận điểm này, và không xét đến những thay đổi đã có thể xảy đến trong cấu tạo của con người, cả bên trọng cũng như hình dạng bên ngoài, dần dần với việc nó đã sử dụng tứ chi của nó vào những công dụng mới, và dần theo việc nó tự nuôi dưỡng bằng những thực phẩm mới, tôi sẽ giả thiết là nó đã luôn luôn phù hợp, như là tôi thấy hiện nay, với việc đi bằng hai chân, sử dụng tay như chúng ta đang sử dụng, hướng ánh mắt lên toàn bộ thiên nhiên, và đo lường bằng mắt khoảng không rộng lớn của bầu trời.
 ------------------------------------------------------

PREMIERE PARTIE
Quelque important qu'il soit, pour bien juger de l'état naturel de l'homme, de le considérer dès son origine, et de l'examiner, pour ainsi dire, dans le premier embryon de l'espèce; je ne suivrai point son organisation à travers ses développements successifs. Je ne m'arrêterai pas à rechercher dans le système animal ce qu'il put être au commencement, pour devenir enfin ce qu'il est; je n'examinerai pas si, comme le pense Aristote, ses ongles allongés ne furent point d'abord des griffes crochues; s'il n'était point velu comme un ours, et si marchant à quatre pieds (note 3), ses regards dirigés vers la terre, et bornés à un horizon de quelques pas, ne marquaient point à la fois le caractère, et les limites de ses idées. Je ne pourrais former sur ce sujet que des conjectures vagues, et presque imaginaires. L'anatomie comparée a fait encore trop peu de progrès, les observations des naturalistes sont encore trop incertaines, pour qu'on puisse établir sur de pareils fondements la base d'un raisonnement solide; ainsi, sans avoir recours aux connaissances surnaturelles que nous avons sur ce point, et sans avoir égard aux changements qui ont dû survenir dans la conformation, tant intérieure qu'extérieure, de l'homme, à mesure qu'il appliquait ses membres à de nouveaux usages, et qu'il se nourrissait de nouveaux aliments, je le supposerai conforme de tous temps, comme je le vois aujourd'hui, marchant à deux pieds, se servant de ses mains comme nous faisons des nôtres, portant ses regards sur toute la nature, et mesurant des yeux la vaste étendue du ciel.

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (4)

Hỡi con người, cho dù bạn đang sống ở vùng đất nào, cho dù ý kiến của bạn ra sao, hãy lắng nghe. Đây là câu chuyện về bạn đúng như tôi tin là đã đọc được, không phải trong những trang sách của đồng loại của bạn vốn là những kẻ nói dối, mà là trong tự nhiên chẳng bao giờ nói sai. Tất cả những gì từ tự nhiên đều là thật. Sẽ chỉ có điều sai nếu như tôi đã trộn lẫn vào đó điều gì của mình, tuy không cố ý. Thời mà tôi sắp nói đến đã rất xa. Bạn đã thay đổi biết bao so với bạn đã từng là trước đây! Chính là để kể cuộc đời của giống loài của bạn mà tôi sẽ miêu tả bạn theo những phẩm chất mà bạn đã nhận được, mà sự giáo dục và những thói quen của bạn đã có thể làm cho suy đồi, nhưng không thể phá hủy chúng. Đã từng có, tôi cảm thấy, một thời đại mà con người cá nhân sẽ muốn dừng lại, bạn sẽ tìm kiếm thời mà bạn mong muốn giống loài của bạn sẽ dừng lại. Bất mãn về tình trạng hiện thời của bạn, bởi những lý do chúng báo trước cho hậu thế bất hạnh của bạn những bất mãn còn lớn hơn nữa, có lẽ bạn sẽ muốn quay lại phía sau; và cái tình cảm này hẳn phải nhận được lời ngợi khen của tổ tiên bạn, lời chỉ trích của những người cùng thời, và sự kinh hãi của những người sẽ có nỗi bất hạnh phải sống sau bạn.

---------------------------------------

O homme, de quelque contrée que tu sois, quelles que soient tes opinions, écoute. Voici ton histoire, telle que j'ai cru la lire, non dans les livres de tes semblables qui sont menteurs, mais dans la nature qui ne ment jamais. Tout ce qui sera d'elle sera vrai. Il n'y aura de faux que ce que j'y aurai mêlé du mien, sans le vouloir. Les temps dont je vais parler sont bien éloignés. Combien tu as changé de ce que tu étais! C'est pour ainsi dire la vie de ton espèce que je te vais décrire d'après les qualités que tu as reçues, que ton éducation et tes habitudes ont pu dépraver, mais qu'elles n'ont pu détruire. Il y a, je le sens, un âge auquel l'homme individuel voudrait s'arrêter; tu chercheras l'âge auquel tu désirerais que ton espèce se fût arrêtée. Mécontent de ton état présent, par des raisons qui annoncent à ta postérité malheureuse de plus grands mécontentements encore, peut-être voudrais-tu pouvoir rétrograder; et ce sentiment doit faire l'éloge de tes premiers aïeux, la critique de tes contemporains, et l'effroi de ceux qui auront le malheur de vivre après toi.

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (3)

Vậy chúng ta hãy bắt đầu bằng cách gạt ra ngoài tất cả các sự kiện, vì chúng không chạm tới vấn đề. Không nên coi các nghiên cứu, mà trong đó người ta có thể đi vào chủ đề này, như là những sự thật lịch sử, mà chỉ nên coi chúng như là những lập luận còn mang tính giả thuyết và tính điều kiện; chúng thích hợp để soi rọi bản chất của sự vật hơn là để chỉ ra nguồn gốc thật sự của sự vật, và chúng tương tự như những lập luận mà các nhà vật lý của chúng ta đang làm hàng ngày về sự hình thành của thế giới. Tôn giáo lệnh cho chúng ta tin rằng chính Thiên Chúa đã kéo con người ra khỏi trạng thái tự nhiên, ngay lập tức sau sự sáng tạo; họ bất bình đẳng bởi vì Ngài đã muốn họ như vậy; nhưng tôn giáo không cấm chúng ta hình thành những giả định rút ra từ duy nhất bản chất của con người và của chúng sinh xung quanh nó, về cái mà loài người đã có thể trở thành, nếu nó đã bị bỏ mặc cho chính mình. Đó là điều mà người ta yêu cầu tôi, mà tôi đề nghị suy xét trong bài luận này. Chủ đề của tôi hấp dẫn con người nói chung, nên tôi sẽ cố gắng để dùng một ngôn ngữ phù hợp với mọi quốc gia; hay đúng hơn là, quên đi thời gian và nơi chốn để chỉ nghĩ tới những con người mà tôi đang nói với họ, tôi sẽ giả định rằng mình đang đứng trong trường học Athènes, lặp lại những bài học của các bậc thầy của tôi, có những Platon và những Xenocrate làm người phán xét, và cả nhân loại đang lắng nghe.



--------------------------------------------

Commençons donc par écarter tous les faits, car ils ne touchent point à la question. Il ne faut pas prendre les recherches, dans lesquelles on peut entrer sur ce sujet, pour des vérités historiques, mais seulement pour des raisonnements hypothétiques et conditionnels; plus propres à éclaircir la nature des choses qu'à en montrer la véritable origine, et semblables à ceux que font tous les jours nos physiciens sur la formation du monde. La religion nous ordonne de croire que Dieu lui-même ayant tiré les hommes de l'état de nature, immédiatement après la création, ils sont inégaux parce qu'il a voulu qu'ils le fussent; mais elle ne nous défend pas de former des conjectures tirées de la seule nature de l'homme et des êtres qui l'environnent, sur ce qu'aurait pu devenir le genre humain, s'il fût resté abandonné à lui-même. Voilà ce qu'on me demande, et ce que je me propose d'examiner dans ce Discours. Mon sujet intéressant l'homme en général, je tâcherai de prendre un langage qui convienne à toutes les nations; ou plutôt, oubliant les temps et les lieux pour ne songer qu'aux hommes à qui je parle, je me supposerai dans le lycée d'Athènes, répétant les leçons de mes maîtres, ayant les Platons et les Xénocrates pour juges, et le genre humain pour auditeur.

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (2)

 
Vậy thì chính xác là bài luận này nói về vấn đề gì ? Về việc đánh dấu trong tiến trình của sự việc cái thời điểm mà quyền pháp kế thừa bạo lực, tự nhiên khuất phục luật pháp; Về việc giải thích do bởi sự kết nối của những điều kỳ diệu nào mà kẻ mạnh có thể quyết định sử dụng kẻ yếu, và nhân dân quyết định mua lấy một sự nghỉ ngơi trên ý tưởng với giá của một sự an lạc thực sự.



Các nhà triết học đã nghiên cứu những nền tảng của xã hội tất thảy đều đã cảm thấy sự cần thiết phải trở ngược về tới tận trạng thái tự nhiên, nhưng không ai trong số họ đã thành công cả. Một số người không hề ngần ngại giả thuyết là con người ở trạng thái nguyên thủy này đã có khái niệm về sự công bằng và sự bất công, mà không bận tâm chứng minh rằng anh ta đã có được nó thật, hay là nó đã có lợi gì cho anh ta. Những người khác lại nói về quyền tự nhiên mà mỗi người có được để gìn giữ điều thuộc về mình, mà không giải thích họ nghĩ gì về từ "thuộc về"; Những người khác nữa lại cho kẻ mạnh nhất trước hết cái thẩm quyền đối với kẻ yếu nhất, thì bèn cho chính phủ sinh ra ngay lập tức, mà chẳng nghĩ tới khoảng thời gian đã trôi qua trước khi mà ý nghĩa của các từ "thẩm quyền" và "chính phủ" đã có thể tồn tại giữa những con người. Cuối cùng là, tất cả, trong khi không ngừng nói về nhu cầu, sự tham lam, sự áp bức, những ham muốn và lòng kiêu ngao, đã chuyển vào tình trạng tự nhiên những ý tưởng mà họ đã lấy được từ trong xã hội. Họ nói về con người hoang dã, và họ sơn phết con người dân sự. Thậm chí không hề xảy đến trong tâm trí phần lớn chúng ta sự nghi ngờ rằng tình trạng tự nhiên này đã có tồn tại, trong khi mà hiển nhiên là, qua việc đọc các Sách Thánh, con người đầu tiên, đã nhận được trực tiếp từ Thiên Chúa những ánh sáng và giới luật, đã không hề tự mình ở trong tình trạng tự nhiên này, và khi thêm vào các kinh sách của Moïse lòng tin mà mỗi nhà triết học Thiên Chúa Giáo đều nương tựa vào đấy, thì phải từ chối rằng, ngay cả trước Đại Hồng Thủy, con người đã từng bao giờ thấy mình trong tình trạng tự nhiên tinh khiết nhất, trừ phi là anh ta đã rơi lại vào tình trạng đó bởi một sự kiện phi thường nào đó. Nghịch lý thật là phiền toái để bảo vệ, và hoàn toàn là không thể chứng minh được.



-------------------------------------------- 
De quoi s'agit-il donc précisément dans ce Discours? De marquer dans le progrès des choses le moment où, le droit succédant à la violence, la nature fut soumise à la loi; d'expliquer par quel enchaînement de prodiges le fort put se résoudre à servir le faible, et le peuple à acheter un repos en idée, au prix d'une félicité réelle.
Les philosophes qui ont examiné les fondements de la société ont tous senti la nécessité de remonter jusqu'à l'état de nature, mais aucun d'eux n'y est arrivé. Les uns n'ont point balancé à supposer à l'homme dans cet état la notion du juste et de l'injuste, sans se soucier de montrer qu'il dût avoir cette notion, ni même qu'elle lui fût utile. D'autres ont parlé du droit naturel que chacun a de conserver ce qui lui appartient, sans expliquer ce qu'ils entendaient par appartenir; d'autres donnant d'abord au plus fort de l'autorité sur le plus faible, ont aussitôt fait naître le gouvernement, sans songer au temps qui dut s'écouler avant que le sens des mots d'autorité et de gouvernement pût exister parmi les hommes. Enfin tous, parlant sans cesse de besoin, d'avidité, d'oppression, de désirs et d'orgueil, ont transporté à l'état de nature des idées qu'ils avaient prises dans la société. Ils parlaient de l'homme sauvage, et ils peignaient l'homme civil. Il n'est pas même venu dans l'esprit de la plupart des nôtres de douter que l'état de nature eût existé, tandis qu'il est évident, par la lecture des Livres Sacrés, que le premier homme, ayant reçu immédiatement de Dieu des lumières et des préceptes, n'était point lui-même dans cet état, et qu'en ajoutant aux écrits de Moïse la foi que leur doit tout philosophe chrétien, il faut nier que, même avant le déluge, les hommes se soient jamais trouvés dans le pur état de nature, à moins qu'ils n'y soient retombés par quelque événement extraordinaire. Paradoxe fort embarrassant à défendre, et tout à fait impossible à prouver.

Luận về nguồn gốc bất bình đẳng giữa con người - JJR (1)

-->
Lưu ý



Tôi đã thêm vài ghi chú vào công trình này, theo thói quen lười biếng của tôi ưa làm việc một cách rời rạc. Những ghi chú này đôi khi xa rời chủ đề chính khá nhiều để có thể đáng đọc cùng với nội dung sách. Vậy nên tôi đã bỏ chúng vào cuối bài luận, còn trong bài tôi đã cố gắng nhất có thể để đi theo con đường thẳng nhất. Những người nào có can đảm bắt đầu lại có thể thấy vui thích mà lùng sục thêm lần nữa, và thử duyệt qua các ghi chú; cũng không có gì xấu nếu những người khác không hề đọc chúng chút nào.



Luận về nguồn gốc và cơ sở của sự bất bình đẳng giữa con người -
Mở đầu



Chính là tôi sẽ phải nói về con người, và vấn đề mà tôi suy xét dạy tôi rằng tôi sẽ nói với con người; vì rằng người ta sẽ không đặt ra những vấn đề tương tự khi người ta sợ vinh danh sự thật. Vậy thì tôi sẽ bảo vệ với lòng tin tưởng chính nghĩa của nhân loại trước những vị hiền triết đang mời tôi nói, và tôi sẽ chẳng bất bình với chính mình nếu như tôi tự làm mình xứng đáng với chủ đề này và với những người phán xét tôi.



Tôi quan niệm trong loài người có hai kiểu bất bình đẳng, loại thứ nhất, mà tôi gọi là tự nhiên hoặc là thể chất, vì nó được thiết lập bởi tự nhiên, và nó bao gồm trong sự khác biệt về tuổi tác, sức khỏe, sức mạnh thân thể và những phẩm chất của trí tuệ, hay của tâm hồn; loại kia, mà ta có thể gọi là bất bình đẳng về luân lý hay về chính trị, bởi vì nó phụ thuộc vào một loại giao ước, và nó được thiết lập, hay chí ít là được cho phép, bởi sự đồng thuận của con người. Loại này bao gồm trong những đặc quyền khác nhau, mà một số người thụ hưởng, trên sự thiệt thòi của những người khác; ví dụ như là giàu hơn, vinh dự hơn, hùng mạnh hơn những người khác, hoặc thậm chí là khiến họ phải vâng lời.

Ta không thể hỏi đâu là nguồn gốc của bất bình đẳng tự nhiên, bởi câu trả lời đã được phát biểu ngay trong định nghĩa đơn giản của từ này. Ta càng ít nên tìm kiếm hơn để xem liệu có mối liên hệ chính yếu nào giữa hai loại bất bình đẳng này không, bởi vì, nói cách khác, điều đó có nghĩa là hỏi xem có phải những người chỉ huy nhất thiết là có giá trị hơn những kẻ tuân lệnh, và có phải là sức mạnh của thân thể hoặc của trí tuệ, sự khôn ngoan hay đức hạnh, vốn luôn tồn tại trong cùng những cá nhân, tỷ lệ thuận với uy quyền, hay là sự giàu có : câu hỏi này có lẽ là hay để khuấy động lên giữa những nô lệ được lắng nghe bởi chủ nhân của họ, nhưng nó không hợp với những con người có lương tri và tự do đang tìm kiếm sự thật.

-------------------------------------

-->
AVERTISSEMENT
J'ai ajouté quelques notes à cet ouvrage selon ma coutume paresseuse de travailler à bâtons rompus. Ces notes s'écartent quelquefois assez du sujet pour n'être pas bonnes à lire avec le texte. Je les ai donc rejetées à la fin du Discours, dans lequel j'ai tâché de suivre de mon mieux le plus droit chemin. Ceux qui auront le courage de recommencer pourront s'amuser la seconde fois à battre les buissons, et tenter de parcourir les notes; il y aura peu de mal que les autres ne les lisent point du tout. 

Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes -
Introduction 

C'est de l'homme que j'ai à parler, et la question que j'examine m'apprend que je vais parler à des hommes; car on n'en propose point de semblables quand on craint d'honorer la vérité. Je défendrai donc avec confiance la cause de l'humanité devant les sages qui m'y invitent, et je ne serai pas mécontent de moi-même si je me rends digne de mon sujet et de mes juges.
Je conçois dans l'espèce humaine deux sortes d'inégalité, l'une, que j'appelle naturelle ou physique, parce qu'elle est établie par la nature, et qui consiste dans la différence d'âges, de la santé, des forces du corps et des qualités de l'esprit, ou de l'âme, l'autre, qu'on peut appeler inégalité morale ou politique, parce qu'elle dépend d'une sorte de convention, et qu'elle est établie, ou du moins autorisée, par le consentement des hommes. Celle-ci consiste dans les différents privilèges, dont quelques-uns jouissent, au préjudice des autres; comme d'être plus riches, plus honorés, plus puissants qu'eux, ou même de s'en faire obéir.
On ne peut pas demander quelle est la source de l'inégalité naturelle, parce que la réponse se trouverait énoncée dans la simple définition du mot. On peut encore moins chercher s'il n'y aurait point quelque liaison essentielle entre les deux inégalités; car ce serait demander, en d'autres termes, si ceux qui commandent valent nécessairement mieux que ceux qui obéissent, et si la force du corps ou de l'esprit, la sagesse ou la vertu, se trouvent toujours dans les mêmes individus, en proportion de la puissance, ou de la richesse: question bonne peut-être à agiter entre des esclaves entendus de leurs maîtres, mais qui ne convient pas à des hommes raisonnables et libres, qui cherchent la vérité.